GRP (Gender Responsive Procurement) nedir ?

Muhammed ŞAHİN
14 Eki 2022
3 dakikada okunur

Güncelleme tarihi: 21 Ağu 2025

Cinsiyete Duyarlı Satınalma (Gender Responsive Procurement): Tanımı, Önemi ve Uluslararası Uygulamalar

1. Giriş

Cinsiyete Duyarlı Satınalma (Gender Responsive Procurement, GRP), tedarik yönetiminin toplumsal cinsiyet eşitliğini destekleyecek şekilde tasarlanmasıdır. Bu yaklaşım, kadın girişimcilerin ekonomik katılımını artırmayı ve tedarik zincirlerinde eşitliği teşvik etmeyi hedefler. 2022 Yılı'nda The International Federation of Purchasing and Supply Management (IFPSM)'in Satınalma ve Tedarik Yöneticisi Programında Yeterlilik Tezi olarak "Gender Responsive Procurement" konulu makaleyi sunmamım akabinde UNWOMEN, KAGİDER ve diğer payldaşların düzenlediği Cinsiyete Duyarlı Satınalma Zirvesi 22' ne konuşmacı olarak katıldım.

Zirvede, GRP’nin temel ilkeleri ve uluslararası uygulama örnekleri incelenmiş; Türkiye’deki mevcut durum ve olası politika önerileri tartışılmıştır. Kendi sunumumda özellikleri kamu alımlarındaki mevcut durumumuzu ve cinsiyete duyarlı satınalma noktasında neler yapılabilir konusunu ele aldım.

Bilindiği üzere Kamu alımları, devletlerin mal ve hizmet ihtiyaçlarını karşılamakla kalmayıp, ekonomik ve sosyal politikaları şekillendirebileceği güçlü bir araçtır. Son yıllarda, toplumsal cinsiyet eşitliğini destekleyen politikaların önemi giderek artmış ve bu bağlamda Cinsiyete Duyarlı Kamu Alımı (Gender Responsive Procurement, GRP) kavramı da ön plana çıkmıştır. GRP, kamu alımlarının kadınların ekonomik katılımını artıracak ve toplumsal cinsiyet eşitliğini güçlendirecek şekilde tasarlanması anlamına gelmektedir (UN Women, 2025).

2. GRP’nin Tanımı ve Temel İlkeleri

Birleşmiş Milletler Kadın Birimi (UN Women), GRP’yi “toplumsal cinsiyet eşitliği ve kadınların güçlenmesi üzerindeki etkisini dikkate alarak hizmet, mal veya inşaat işleri seçimi” olarak tanımlamaktadır. Bu tanım, kamu alımlarının sadece ekonomik bir süreç olmadığını, aynı zamanda toplumsal cinsiyet politikalarını uygulayabilen bir araç olduğunu göstermektedir.

Avrupa Cinsiyet Eşitliği Enstitüsü (EIGE) ise GRP’yi, “kamu alımlarında kadın ve erkeklerin ihtiyaç, ilgi ve endişelerini göz önünde bulundurarak sözleşmeleri tasarlamak ve sunmak” şeklinde ifade etmektedir (EIGE, 2023). Bu yaklaşım, alım süreçlerinde kadın girişimcilerin desteklenmesini ve tedarik zincirlerinde toplumsal cinsiyet eşitliğinin teşvik edilmesini kapsamaktadır.

3. Uygulama Alanları ve Stratejiler

GRP yalnızca kadın girişimcileri desteklemekle sınırlı değildir; aynı zamanda tedarik zincirindeki tüm aktörlerin toplumsal cinsiyet eşitliği ilkelerini benimsemesini hedefler. UN Women raporları, GRP uygulamalarının işletmeler için stratejik bir değer taşıdığını ve kadın girişimcilerin tedarik zincirlerine dahil edilmesinin ekonomik faydalar sağladığını ortaya koymaktadır (UN Women, 2025).

Başlıca stratejiler şunlardır:

Kadın girişimcilerin desteklenmesi: Kadınların sahip olduğu işletmelere veya kadın istihdam oranı yüksek firmalara öncelik verilmesi.
Cinsiyet duyarlı kriterler: Teklif değerlendirmelerinde toplumsal cinsiyet eşitliği kriterlerinin dikkate alınması.
Tedarik zincirinde eşitlik: Tedarikçilerden toplumsal cinsiyet eşitliği politikalarını uygulamaları ve raporlamaları istenmesi.
Politika ve farkındalık artırımı: Karar vericilerin ve ihaleye katılan firmaların toplumsal cinsiyet duyarlılığı konusunda bilgilendirilmesi.

4. Uluslararası Uygulamalar

GRP uygulamalarına dair uluslararası örnekler, programların ekonomik ve toplumsal etkilerini göstermektedir:

Şili ve Kolombiya: Kamu alımlarında kadınların sahip olduğu işletmelere öncelik tanınmakta ve kadınların iş gücüne katılımı desteklenmektedir (OECD, 2023).
Dünya Gıda Programı (WFP) – Purchase for Progress (P4P): Küçük ölçekli çiftçilerin pazarlara erişimini artırmak ve özellikle kadın çiftçilerin ekonomik güçlenmesini sağlamak amacıyla uygulanmaktadır (WFP, 2023).

5. Türkiye’de Durum ve Politika Önerileri

Türkiye’de kamu alımlarında GRP uygulamaları için henüz yolun başındayız diyebiliriz.

Esas İtibariyle Türkiye'de kamu alımları ikincil politika aracı olarak yaygın bir şekilde kullanımaktadır. Bu araçların en bilindik olanı Yerli Malı Belgesi'ne sahip ürünler için yüzde 15 fiyat avantajı uygulamasıdır. Buna ilaveten DMO katalog uygulamalarında da KOBİ'ler, Az gelişmiş bölgelere yatırım yapan girişimciler ve teknoloji start-up ları için teşvik edici uygulamalar yürütülmektedir. Ancak "kadın girişimci" kavram olarak kamu satınalma mevzuatının herhangi bir yerinde tanımlanmadığı için, tanımsız kalan bu alana yönelik teşvik edici uygulamalar geliştirmek de kolay olmamaktadır.

Öte yandan Türkiye’de toplumsal cinsiyete duyarlı bütçeleme alanında yürütülen çalışmalar, GRP’nin uygulanabilirliğine de zemin hazırlamakta ve bu alandaki farkındalığı artırmaktadır. Özellikle UN Women tarafından 2022 yılında İstanbul’da gerçekleştirilen Toplumsal Cinsiyete Duyarlı Tedarik Zirvesi, bu konunun ulusal düzeyde gündeme taşınması bakımından önemli bir gelişme olmuştur.

Kamu alımlarında toplumsal cinsiyet eşitliğini teşvik edici politikaların geliştirilmesi, kadınların iş gücüne katılımını artırabilir ve ekonomik eşitsizlikleri azaltabilir. OECD ve UN Women raporları, toplumsal cinsiyet eşitliği odaklı kamu alımlarının hem ekonomik hem de sosyal faydalar sağlayacağını vurgulamaktadır (OECD, 2023; UN Women, 2025).

Önerilen politika adımları:

Kamu alımlarında cinsiyet eşitliği kriterlerinin resmi olarak uygulanması.
Kadın girişimcilere ve kadın istihdamına sahip işletmelere öncelik verilmesi.
Tedarik zincirlerinde cinsiyet eşitliğini teşvik eden raporlama ve denetim mekanizmalarının oluşturulması.

6. Sonuç

Cinsiyete Duyarlı Kamu Alımı, modern kamu alımlarının ekonomik bir araç olmasının ötesinde, sosyal politika hedeflerini gerçekleştirmek için kullanılabileceğini göstermektedir. Kadın girişimcilerin desteklenmesi, toplumsal cinsiyet duyarlı kriterlerin uygulanması ve tedarik zincirlerinde eşitliğin teşvik edilmesi, GRP’nin temel hedeflerindendir. Uluslararası uygulama örnekleri, GRP’nin ekonomik ve sosyal faydalarını ortaya koymakta ve Türkiye’de bu yaklaşımın daha geniş bir şekilde benimsenmesi gerektiğini göstermektedir.